Toezichthouders vinden AI in bijna elke bank, het eigenaarschap ligt verspreid

De ECB verzamelt elk jaar gegevens over het gebruik van nieuwe technologie bij de banken onder haar toezicht. Pedro Machado, lid van de Raad van Toezicht, meldde in februari 2026 dat ruim 85 procent van de grote banken AI in een of andere vorm gebruikt, en dat het aantal elk jaar stijgt. Voorzitter Claudia Buch noemde in september 2026 in Amsterdam ruim 90 procent, en 85 procent voor generatieve AI. Naast de bekende toepassingen in kredietrisico, fraudedetectie en transactiemonitoring komt AI nu ook in IT-beheer, de analyse van juridische documenten en het klantcontact.

De besturing is minder ver. In workshops met 13 banken die AI gebruiken voor kredietscores en fraudedetectie, beschreven in de Supervision Newsletter van november 2025, had ongeveer de helft een eigen AI-beleid of een AI-comité. De tweede en derde lijn moeten het gebruik volgens de auteurs nog beter gaan volgen, en het aanstellen van een Chief AI Officer noemen ze een opkomende praktijk. De ECB waarschuwt zelf dat de steekproef klein is. Machado zag in februari hetzelfde breder: de verantwoordelijkheid ligt verspreid over IT, datateams, de business en de controlefuncties, zonder duidelijk kader voor wie aanspreekbaar is. Buch voegde er in september aan toe dat digitale vernieuwing aandacht van het bestuur vraagt en niet alleen bij technische experts kan liggen, en dat de bank verantwoordelijk blijft voor besluiten die met AI tot stand komen.

Bij verzekeraars meet EIOPA een vergelijkbaar beeld. De Europese toezichthouder vroeg 347 verzekeraars in 25 landen naar generatieve AI, met de stand per het tweede kwartaal van 2025; het rapport verscheen in februari 2026. 65 procent gebruikt het al en nog eens 23 procent wil dat binnen drie jaar, al zitten de meeste toepassingen nog in de proeffase en gaat het voor bijna twee derde om interne processen. 49 procent heeft een eigen AI-beleid, twee keer zoveel als in de meting van 2023. Een tekort aan geschoold personeel staat bij de grootste belemmeringen, en voorlopig controleert bij de meeste verzekeraars een mens wat het systeem oplevert.

In Nederland legde de AFM in april 2026 de uitkomst voor van een vragenlijst onder 323 assetmanagers uit de eerste helft van 2025. 53 procent gebruikt AI of wil dat binnen een jaar. Een kwart heeft geen beleid voor AI-gebruik door medewerkers, ruim een derde heeft geen technische of procedurele controles op die tools en 89 procent heeft geen beleid voor AI-agents. Bij 73 procent mogen alle medewerkers vrij openbare generatieve AI-tools gebruiken, terwijl 28 procent daar beleid voor heeft. De AFM legt de eindverantwoordelijkheid bij het bestuur en het senior management en vraagt de sector verantwoordelijkheden rond AI vast te leggen.

Waarom groeiend: drie toezichthouders meten los van elkaar, bij banken, verzekeraars en vermogensbeheerders, hetzelfde patroon van breed gebruik en achterblijvende besturing, en EIOPA heeft met de meting van 2023 een eerste vergelijking. Gevestigd is het niet: de bankcijfers komen uit toespraken en een kleine steekproef, en de AFM-cijfers zijn een momentopname uit begin 2025.