Agent-washing: de grote opruiming van agentprojecten komt eraan

Gartner voorspelde in juni 2025 dat ruim 40 procent van de agentprojecten voor eind 2027 wordt stopgezet. De redenen die het bureau noemt: de kosten lopen op en de zakelijke waarde blijft onduidelijk. Vaak ontbreekt ook de risicobeheersing. De meeste projecten zijn volgens Gartner vroege experimenten die op hype drijven en vaak op het verkeerde probleem worden gezet. In een peiling onder 3.412 webinardeelnemers in januari 2025 zei 19 procent dat hun organisatie fors in agents had geïnvesteerd en 42 procent voorzichtig; 31 procent keek de kat uit de boom. Gartner noemt ook het verschijnsel dat deze trend zijn naam geeft: agent-washing, het herverpakken van bestaande producten zoals assistenten en chatbots als agent. Van de duizenden leveranciers die zich agentic noemen, zijn er volgens Gartner zo’n 130 die dat echt zijn, en veel toepassingen die als agent worden verkocht hebben er geen nodig.

Tegelijk groeit het gebruik hard, en vooral bij grote bedrijven. Microsoft telt in zijn eigen telemetrie vijftien keer zoveel actieve agents als een jaar eerder, bij grote ondernemingen achttien keer. Van de twintigduizend ondervraagde AI-gebruikers in tien landen gebruikt 16 procent agents voor werk in meerdere stappen; in die teams delen mensen bijna twee keer zo vaak hun AI-tips en -fouten met elkaar (61 tegen 36 procent). McKinsey ziet dat 40 procent van de organisaties met meer dan een miljard omzet agents opschaalt, tegen 27 procent een jaar eerder, terwijl kleinere organisaties blijven steken op 22 procent. Een op de vijf organisaties zegt dat de lopende kosten van AI het gebruik al remmen.

BCG peilde in september 2026 ruim 1.300 bestuurders en vindt de scheidslijn die Gartner voorspelde. Het aandeel van agents in de totale AI-waarde steeg in een jaar van 17 naar 22 procent, met een verwachting van 39 procent in 2030. Maar 44 procent van de koplopers haalt vandaag waarde uit agents, tegen 2 procent van de achterblijvers. Wat de koplopers anders doen: 61 procent is van losse pilots overgestapt op één meerjarig programma voor de hele organisatie, en 95 procent stuurt op heldere KPI’s of volgt de waarde direct in de winst- en verliesrekening. De verantwoordelijkheid ligt bij de top. Bedrijven met alle zes de controles op orde halen drie keer zoveel waarde uit agents als bedrijven met er één.

In productontwikkeling in de auto-industrie ziet Capgemini Research Institute hetzelfde onderscheid, in een peiling van juli 2026 onder 800 bestuurders uit twaalf landen. 68 procent gebruikt of test agentic AI, terwijl 45 procent nog geen strategie en routekaart voor AI in productontwikkeling heeft. De groep die de meeste waarde haalt, ontwikkelt 17 procent sneller. Capgemini schrijft dat vooral toe aan een beter datafundament, heldere business cases en gedisciplineerde governance.

In de industrie peilde Deloitte Zwitserland ruim 140 bedrijven van verschillende sectoren en omvang; de uitkomsten verschenen op 30 juni 2026. Vier op de tien gebruiken generatieve AI of agents. Van alle AI-toepassingen is ongeveer een op de vijf over locaties of de hele onderneming opgeschaald. Hoge invoeringskosten zijn met 43 procent de vaakst genoemde belemmering, en 79 procent ziet het risico dat AI de lopende productie verstoort. Deloitte raadt aan versnipperde pilotportefeuilles terug te brengen tot minder toepassingen met meer waarde.

Waarom opkomend: de opruiming is tot nu toe een voorspelling van één bureau, en de groeicijfers komen uit het eerste meetjaar. Niemand heeft de gestopte projecten nog geteld; dat begint pas in 2027.