Kanaries in de kolenmijn: de instroombaan krimpt waar AI het werk overneemt

Brynjolfsson, Chandar en Chen van Stanford volgen met loonadministratiegegevens van ADP miljoenen Amerikaanse werknemers, tot en met juni 2026. Ze documenteerden het effect voor het eerst in augustus 2025 en herzagen het stuk in augustus 2026. Van brede banenkrimp door AI vinden ze geen bewijs. Wel staat de werkgelegenheid van 22- tot 25-jarigen in beroepen die sterk aan AI zijn blootgesteld 19 procent lager dan wanneer ze gelijke tred hadden gehouden met leeftijdsgenoten in minder blootgestelde beroepen, en die kloof is sinds augustus 2025 gestaag groter geworden. Oudere werknemers in dezelfde beroepen laten geen vergelijkbare kloof zien. Het effect loopt via minder aannemen; het aantal ontslagen stijgt niet. Het zit vooral in beroepen waar AI menselijke taken vervangt; waar AI het werk aanvult, is de werkgelegenheid vlak of stijgend. De aanpassing zit in het aantal banen, het basisloon beweegt niet mee. De auteurs noemen het beschrijvende signalen en geen causale schattingen: het patroon blijft staan zonder technologiebedrijven, verzwakt deels na correctie voor opleiding en is sterker in de ADP-data dan in nationale enquêtes.

PwC bekeek voor de AI Jobs Barometer 2026 ruim een miljard vacatures in 27 landen en voor het eerst apart de instapfuncties, met 2,4 miljoen Amerikaanse vacatures. De instapfuncties die het meest aan AI zijn blootgesteld, vragen zeven keer zo vaak om vaardigheden die vroeger bij senioren hoorden: oordeel, leiderschap, creativiteit, contact met mensen. Die functies groeiden sinds 2019 met 35 procent, terwijl de overige instapfuncties met 10 procent krompen. De onderste trede wordt dus hoger. Breder ziet PwC een arbeidsmarkt met twee sporen: rollen waarin AI de expert versterkt groeien twee keer zo hard als rollen die AI juist voor niet-experts toegankelijk maakt. De loonpremie voor AI-vaardigheden steeg naar 62 procent, en bedrijven die AI het best kunnen gebruiken groeien sneller in personeel dan de minst blootgestelde (52 tegen 36 procent).

Hoe de starters het zelf zien, meet Deloitte onder 22.595 jongeren uit 44 landen. Driekwart gebruikt AI dagelijks in het werk. Een op de vijf Gen Z-respondenten zegt dat de eigen organisatie instapfuncties afbouwt, bijna een kwart ziet er juist nieuwe ontstaan, en de vaakst genoemde effecten zijn sneller ervaring opdoen en meer tijd voor werk dat ertoe doet. Bijna een derde vindt de eigen organisatie niet voorbereid op wat AI brengt. McKinsey hoort intussen van 39 procent van de organisaties dat ze het komende jaar AI-gerelateerde krimp van het personeelsbestand verwachten, tegen 32 procent een jaar eerder, terwijl de krimp die het jaar ervoor werd verwacht maar voor de helft is uitgekomen.

Lynda Gratton van London Business School legt in januari 2026 de vraag erachter op tafel. AI verandert volgens haar ook de route waarlangs mensen expertise opbouwen. Het herhalen, het worstelen en het bijschaven waardoor leidinggevenden zelf vakmensen werden, dreigt uit het werk te verdwijnen. Ze vraagt leiders na te gaan wat er gebeurt als die paden naar meesterschap wegvallen. Ze schrijft over medewerkers in het algemeen en noemt starters niet apart.

Voor de Europese auto-industrie verwachten ACEA en Adecco tot 2035 een verschuiving naar ingenieurs, IT’ers en managers en minder vraag naar werk op middelbaar en lager niveau. Dat blijkt uit hun analyse van 39 autoregio’s, gepubliceerd in januari 2026. De groep associate professionals, waaronder instapfuncties in administratie, IT en techniek, krimpt volgens de projectie in Stiermarken en in Tsjechische en Franse regio’s en groeit in Italië en Spanje. Het rapport kijkt naar de hele beroepsbevolking en maakt geen onderscheid naar leeftijd.

Waarom groeiend: drie onafhankelijke instituten meten in 2026 hetzelfde patroon vanuit drie kanten (loonadministratie, vacatures, de starters zelf), en Stanford heeft met een jaar aan maandcijfers de eerste echte reeks. De oorzaak is nog betwist en de Nederlandse cijfers ontbreken, dus gevestigd is het niet.