De schoolleider komt niet meer aan het onderwijs toe

TALIS is het internationale onderzoek van de OESO onder leraren en schoolleiders, dat elke vijf jaar terugkomt. De Nederlandse uitvoering lag bij het Kohnstamm Instituut met de UvA, IVA Onderwijs, Fontys en Ipsos I&O, in opdracht van het NRO. Aan de ronde van 2024 deden 140 basisscholen mee met 132 schoolleiders en 84 middelbare scholen met 78 schoolleiders. De respons bleef onder de internationale norm, dus de data zijn gewogen en staan in het OESO-rapport met een aantekening. OCW stuurde het rapport op 7 oktober 2025 naar de Tweede Kamer. Vrijwel alle schoolleiders zijn tevreden met hun baan, en toch ervaart de helft veel stress. In het vo steeg dat aandeel van 25 procent in 2018 naar 46 procent in 2024, in het po van 49 naar 59 procent. Het lerarentekort en de administratie zijn in beide sectoren de grootste bronnen; in het vo komt daar het bijhouden van steeds veranderende eisen van de overheid bij. Een kwart van de po-schoolleiders en een op de vijf in het vo overweegt het onderwijs binnen vijf jaar te verlaten, en wie dat overweegt, heeft vaker sterke werkstress.

Waar de tijd naartoe gaat, onderzochten MOOZ, CAOP, Centerdata en Fontys in opdracht van OCW. Hun eindrapport van 23 november 2025 rust op 2.721 vragenlijsten van schoolleiders, leraren en onderwijsondersteuners op 618 vestigingen in basis-, voortgezet en gespecialiseerd onderwijs, plus zes focusgroepen. Schoolleiders besteden ongeveer een derde van hun tijd aan administratie en intern overleg en een kwart aan schoolontwikkeling, inclusief personeelsontwikkeling en eigen professionalisering. Ad-hocwerk zoals het opvangen van ziek personeel ondermijnt het gevoel van regie het meest. Als sterkste belemmeringen noemen schoolleiders het gebrek aan structureel geld, het tekort aan bevoegde leraren en te weinig tijd voor onderwijskundig leiderschap; twee derde heeft met minstens één daarvan te maken. De steun van het bestuur hangt er duidelijk mee samen: van het derde van de schoolleiders dat het best scoort op lerend leiderschap is 66 procent tevreden over die steun, tegen 37 procent in het slechtst scorende derde.

Voion volgde met CBS-microdata alle schoolleiders in het vo tussen 2016 en 2023. In 2023 waren het er 4.337. Van wie in 2016 schoolleider was, werkte na vijf jaar nog 51 procent en na zeven jaar nog 36 procent in die functie, en 52 procent had het vo binnen zeven jaar verlaten. Tussen 2017 en 2023 steeg de uitstroom naar buiten het vo van 8 naar 13 procent, en tussen 2016 en 2023 het aandeel tijdelijke contracten van 8 naar 13 procent. Sinds 2021 stromen er wel meer schoolleiders in dan uit, en het tekort daalde volgens Centerdata tussen 2023 en 2024 van 4,3 naar 3,5 procent van de werkgelegenheid.

De Inspectie brengt het samen in de Staat van het Onderwijs van 15 april 2026. Het voorwoord beschrijft een werkdag die begint met vervanging zoeken voor een zieke leraar en daarna vol loopt met administratie, ouders en overleg met de gemeente. Het tekort aan schoolleiding in het po daalde op 1 oktober 2025 naar 461 fte, 6,2 procent, van 9,8 procent een jaar eerder. Een duidelijke verklaring ontbreekt volgens de Inspectie; een mogelijke is dat schoolleiders vaker meerdere scholen aansturen: 28 procent van de bo-schoolleiders zegt verantwoordelijk te zijn voor meer dan één school of vestiging. De Inspectie noemt schoolleiders overvraagd en vraagt schoolleiders en besturen samen af te spreken welke taken anders kunnen, bijvoorbeeld via een administratief medewerker of door verantwoordelijkheden over het team te spreiden.

Waarom groeiend: drie afzonderlijke metingen binnen een half jaar wijzen dezelfde kant op, en TALIS laat met 2018 en 2024 een stijging zien. De Inspectie bouwt voor de stresscijfers op TALIS en telt daarom niet als aparte meting. Het dalende tekort aan schoolleiders laat zien dat de arbeidsmarkt het beeld niet eenduidig maakt, en een langere reeks over werkstress ontbreekt nog.