Te veel vernieuwing: de leraar wil eerst rust

In TALIS 2024 legden het Kohnstamm Instituut en zijn partners leraren zes stellingen voor over vernieuwing op hun eigen school. De steekproef bestond uit 1.305 leraren op 140 basisscholen en 1.271 leraren op 84 middelbare scholen, gewogen voor non-respons; OCW stuurde het rapport op 7 oktober 2025 naar de Kamer. In het po vindt 42 procent dat er te veel vernieuwingsplannen worden gelanceerd en heeft 41 procent het gevoel constant te worden gevraagd iets te veranderen. In het vo liggen die aandelen op 54 en 55 procent, en zegt 36 procent genoeg te hebben van alle vernieuwingen, tegen 20 procent in het po. In beide sectoren wil ruim 60 procent eerst een periode van stabiliteit. Nederlandse leraren zijn daarmee vaker verandermoe dan leraren in de meeste referentielanden en dan gemiddeld internationaal.

Het gewicht ervan blijkt uit de analyses in hetzelfde rapport. In po en vo zijn administratieve druk en verandermoeheid de risicofactoren die het meest bijdragen aan werkstress. In het vo is verandermoeheid ook de belangrijkste risicofactor voor lagere werktevredenheid. De verschillen zitten vooral tussen leraren binnen een school; de school zelf verklaart een klein deel. Invloed op landelijk beleid denkt maar een derde van de leraren te hebben.

ROA en CAOP lazen op verzoek van de vaste Kamercommissie voor OCW het beleid tegen het lerarentekort sinds 1993 terug. Het rapport van januari 2026 rust op vacaturedata, een database van 72 beleidsmaatregelen sinds 1993 en 17 interviews. De onderzoekers noemen de uitvoering versnipperd door een veelheid aan tijdelijke regelingen, waarbij bij elke regeling opnieuw moet worden begonnen. Scholen hebben door de stapeling van regels vaak te weinig tijd en capaciteit om nieuwe maatregelen goed uit te voeren, en de hoge werkdruk remt de professionalisering. Ze pleiten voor koersvastheid zonder nieuwe stelselwijzigingen.

De Inspectie beschrijft in de Staat van het Onderwijs van 15 april 2026 een overheid die in funderend onderwijs en mbo formeel op afstand staat en intussen directer is gaan sturen, via wettelijke eisen, landelijke programma’s, centrale toetsing en intensiever toezicht. Ze haalt een PwC-onderzoek aan dat een groei van 236 procent in twintig jaar telt in de regels waar ook de Inspectie mee werkt. Regels die weer zijn afgeschaft, zitten volgens de Inspectie vaak zo diep in de school dat ze niet vanzelf verdwijnen. Het coalitieakkoord kondigt een vereenvoudigingswet aan om regels te schrappen.

Waarom opkomend: drie onafhankelijke instituten wijzen binnen ruim een half jaar naar hetzelfde verschijnsel, maar verandermoeheid is in TALIS 2024 voor het eerst op deze manier gemeten. Er is dus nog geen reeks die laat zien of het toeneemt. ROA en de Inspectie beschrijven de stapeling van beleid; hoeveel daarvan op het conto komt van plannen van de school zelf, is nog niet uitgezocht.