StructuurOpkomendStijgend
De rijksdienst moet krimpen, de lijst met taken die stoppen ontbreekt
De beoogde bezuiniging op de rijksdienst loopt op tot 3,4 miljard euro in 2035 en raakt ook uitvoeringsorganisaties. De Algemene Rekenkamer vindt in de begrotingen geen keuzes over welke taken vervallen, terwijl nieuwe wetten volgens de uitvoeringstoetsen bijna nooit personeel besparen.
Samengesteld met AI uit de bronnen op deze pagina, met de bron bij elk cijfer. Kerncijfers met het label Nagelopen zijn door een mens naast de bron gelegd. Hoe dat werkt
In cijfers
- €3,4 mldis de beoogde bezuiniging op de rijksdienst in 2035 ten opzichte van 2024, na de verhoging door het kabinet-Jetten.Algemene RekenkamerNog niet nagelopen
- €21,7 mldapparaatsuitgaven in 2031, tegen €24,9 miljard in 2026; inclusief Belastingdienst en Rijkswaterstaat.Algemene RekenkamerNog niet nagelopen
- 8 van 269uitvoeringstoetsen voorzien dat nieuwe wetten en regels personeel besparen; 6 voorzien een besparing op kosten.Algemene RekenkamerNog niet nagelopen
- 56%van de ondervraagde ambtenaren vindt de werkdruk hoog of te hoog, met onderbezetting en onrealistische planning als hoofdoorzaken.Binnenlands Bestuur en BerenschotNog niet nagelopen
Wat de bronnen zeggen
De Algemene Rekenkamer telde in haar brief bij de ontwerpbegrotingen 2027, op 22 september 2026, de bezuinigingen op de rijksdienst bij elkaar op. Het kabinet-Schoof boekte vanaf 2025 een oplopende taakstelling in, het kabinet-Jetten zette er een tweede bovenop en verhoogde die in augustus 2026. Samen komt de beoogde bezuiniging ten opzichte van 2024 uit op ongeveer 3,4 miljard euro in 2035. De apparaatsuitgaven van kerndepartementen, agentschappen en grote diensten als de Belastingdienst en Rijkswaterstaat dalen volgens de ramingen van 24,9 miljard euro in 2026 naar 21,7 miljard in 2031. Gecorrigeerd voor prijzen ligt dat onder het niveau van 2021. Defensie is van de bezuiniging uitgezonderd. De kerndepartementen gaven in 2025 al 12 procent minder uit aan externe inhuur.
Hoe de bezuiniging wordt ingevuld, staat er niet bij. Volgens de Rekenkamer raakt ze naast beleidsdirecties en staf ook de uitvoering, met Rijkswaterstaat, inspecties en RVO als voorbeelden. De Tweede Kamer vroeg met de motie-Van der Maas per ministerie om een doel voor minder ambtenaren, de maatregelen en een tijdpad. De Rekenkamer trof die keuzes en hun personele gevolgen in de ontwerpbegrotingen niet aan, en roept het kabinet op duidelijke plannen te maken. BZK schreef zelf op 20 mei 2026, bij de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2025, dat de keuzes mogelijk effect hebben op de dienstverlening. Het aantal fte bij het Rijk groeide in 2025 nog met 2 procent, na 6 procent in 2024, en het aandeel externe inhuur zakte van 15,4 naar 13,1 procent.
Intussen komen er taken bij. In een factsheet van 16 september 2026 bundelde de Rekenkamer 269 uitvoeringstoetsen bij 134 nieuwe wetten en regels van zes ministeries, uit de verantwoordingsonderzoeken over 2024 en 2025. Bij 111 toetsen ontbreekt informatie over de uitvoerbaarheid, het benodigde personeel of allebei, en 83 toetsen zijn niet openbaar. De toetsen die het wel noemen, komen samen op ongeveer 537 fte en bijna 62 miljoen euro aan structurele kosten; de werkelijke omvang ligt volgens de Rekenkamer hoger. Slechts 8 toetsen voorzien een besparing op personeel en 6 op kosten. Uitvoeringsorganisaties melden tegelijk dat zij met personeelstekorten kampen.
Hoe het op de werkvloer voelt, vroegen Binnenlands Bestuur en Berenschot tussen 25 september en 31 oktober 2025. Na opschoning bleven 2.289 antwoorden over, voor 76 procent van gemeenteambtenaren en voor 11 procent van rijksambtenaren. 56 procent vindt de werkdruk hoog of te hoog, met onderbezetting en onrealistische planning als belangrijkste oorzaken. 12 procent wil binnen een jaar weg, minder dan een jaar eerder; bij het Rijk overweegt 18 procent te vertrekken, bij gemeenten 12 procent.
Waarom opkomend: de bezuiniging loopt pas sinds 2025 en de grootste stappen vallen na 2027. De Rekenkamer en BZK beschrijven het risico voor de dienstverlening, maar gemeten gevolgen voor uitvoering en personeel zijn er nog niet.
Aan de directietafel
De bezuiniging staat in de begroting, de keuze welke taken stoppen nog niet. Voor een directeur bij een ministerie of uitvoeringsorganisatie roept dat de vraag op wie bepaalt wat blijft liggen als het budget daalt en nieuwe wetgeving extra werk meebrengt, en of die keuze aan tafel wordt gemaakt of ongemerkt in de werkdruk van de afdelingen terechtkomt.
Bronnen
- Algemene RekenkamerAandachtspunten bij de ontwerpbegrotingen 2027
Bij gebrek aan onderliggende plannen is het moeilijk om te beoordelen of dit realistisch is.
- Algemene RekenkamerFactsheet Uitvoeringstoetsen: kan de overheid doen wat ze belooft?
Het valt daarbij op dat nieuwe wet- en regelgeving volgens toetsen bijna nooit tot een besparing op kosten (6 toetsen) of personeel (8 toetsen) leidt.
- Ministerie van BZKBrief over de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2025 (Kamerstuk 31 490, nr. 396)
Deze keuzes hebben mogelijk effect op de dienstverlening.
- Binnenlands Bestuur en Berenschot · Wouter BoonstraRuim helft ambtenaren vindt werkdruk te hoog
We vatten samen in eigen woorden en citeren hooguit één zin per bron. Lees het origineel; daar staat meer. Hoe bronnen worden gebruikt.
Hoe deze trend zich ontwikkelt
- Opkomend
Eerste opzet op basis van twee publicaties van de Algemene Rekenkamer, de BZK-brief bij de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2025 en het ambtenarenonderzoek van Binnenlands Bestuur en Berenschot. Gevolgen voor de dienstverlening zijn nog niet gemeten. Nog door een partner vast te stellen. (AI)